Lịch sử cung thuật tại Việt Nam - qua tư liệu chữ viết (thời cổ đại)

Lịch sử cung thuật tại Việt Nam - qua tư liệu chữ viết (thời cổ đại)

/

A HISTORY OF VIETNAMESE ARCHERY- FROM WRITTEN ACCOUNTS

(see English below)

Trái với quan niệm rằng người Việt cổ chỉ giỏi bắn nỏ, không giỏi cung (có lẽ do các truyền thuyết về nỏ thần của An Dương Vương), sử liệu xuyên suốt từ thời Đông Sơn đến cận đại cho thấy bắn cung từng là sở trường của người Việt và là kỹ năng cốt yếu có ý nghĩa quan trọng với việc binh bị của các triều đại.

Thời cổ đại:

Sử liệu sớm nhất phải kể đến lá thư của tướng Hán Mã Viện: “Năm Kiến Vũ 19, Mã Viện dâng thư nói: từ Mi Linh ra Bôn Cổ, đánh Ích Châu (Tứ Xuyên ngày nay), thần đem hơn 1 vạn người Lạc Việt, quân lính quen chiến đấu hơn 2000, cung khỏe tên sắc, bắn mấy phát, tên bay ra như mưa, người bị trúng tên thì nhất định chết.” (1). Cần nói rõ rằng qua các tượng đồng để lại đến nay, các dân tộc bản địa Tứ Xuyên, mà tiêu biểu là vương quốc Điền Việt vào giai đoạn đó tự trang bị giáp đồng và giáp da gần như đại trà. Như vậy, người Lạc Việt vốn đã có truyền thống sử dụng cung có lực kéo lớn, khả năng xuyên giáp cao từ sớm.

“sách Bác Vật Chí đời Tấn nói: giống Sơn Man ở Giao Châu, Quảng Châu, gọi là Lý từ, cung của họ dài mấy thước, tên dài mấy thước, đúc đồng làm mũi tên, đầu tên bôi thuốc độc, tên trúng vào người nào, người đó tất chết” (2). “Sơn Man” ở đây là các sắc dân thiểu số miền núi. Trái với người Lạc Việt ở đồng bằng và trung du dùng cung khỏe xuyên giáp, các dân tộc miền núi lại dùng trường cung, bắn tên tẩm độc để gây sát thương.


Contrary to the popular belief that ancient Vietnamese favored the crossbow over the bow (partly thanks to the myth of King An Duong’s divine crossbow), historical records from the antiquity to the early modern age speak of the Vietnamese people’s immense skill with the bow and arrows, which at times was considered critical to the survival of the nation.

The Antiquity:

The earliest record worth mentioning is the letter of the famous Eastern Han general Ma Yuan to emperor Guangwu: “in Jianwu 19th year, in the conquest of Yi Commandary (modern day Xichuan), I brought over 10,000 Lac Viet troops, of which 2000 were veterans, with strong bows and sharp arrows, within a few volleys, arrows loosed like a rain, anyone who was hit, met with certain death” (1). Since the peoples of Xichuan, particularly the Dianese, were accustomed to wearing leather and metal armors, it stands to reason that the Lac Viet’s bows were powerful enough to penetrate armors with sufficient effectiveness.

The Jin dynasty book Bowuzhi 博物志 (“Records of Diverse Matters”) describes the bow of the “mountain barbarians” in Jiaozhi and Guangzhou: “their bow is a few feet long, so is the arrow, the arrowhead is cast bronze, smeared with toxins. Whoever is hit, cannot escape death” (2). The “mountain barbarians” refer to the minor ethnicities in the mountains of vietnamese-chinese borders. Distinct from the plain-dwelling Lac Viet people with their armor-piercing bow, these ethnic groups favored the longbow with poisoned arrows to maximize lethality.

  • (1) Thủy Kinh Chú, dịch giả Nguyễn Bá Mão, NXB Thuận Hóa, tr.418
  • (2) Vân Đài loại ngữ- tập 1, dịch giả Tạ Quang Phát, NXB Văn hóa thông tin, tr. 390