Dụng cụ cung thuật Việt Nam (phần 2)

Dụng cụ cung thuật Việt Nam (phần 2)

/

VIETNAMESE ARCHERY EQUIPMENT (See English below)

  1. CUNG (Phần 2) – từ văn bản và hiện vật

Về sức kéo của cung, hiện chúng tôi mới chỉ khảo được một đoạn duy nhất trong “Lịch triều hiến chương loại chí”, phần Binh chế chí “năm 1731, đổi lại phép thi Bác Cử, cung dùng thứ sức cứng bằng 55 cân, hoặc 45 cân, đều phải giương đẫy sức.” (1). 1 cân ta vào khoảng 500g-600g đơn vị hiện đại. Như vậy quy đổi thì cung dùng trong thi Bác Cử thời Lê Trung Hưng vào khoảng 50 - 70 lbs. Đó là sức kéo khá khiêm tốn so với một số nước (như nhà Thanh và nước Anh thời trung cổ, binh sĩ sử dụng cung có lực kéo từ 70 đến trên 100 lbs). Tuy nhiên cần lưu ý rằng vào thế kỷ 18, giáp trụ hầu như đã biến mất khỏi chiến trường Việt Nam (do sự phát triển ồ ạt của hỏa khí), vậy nên cung 50 - 70 lbs dư thừa khả năng loại người và thú vật khỏi vòng chiến.

Hiện vật cung còn lại đến nay của Việt Nam thật sự hiếm. Hiện người viết biết đến 1 cây cung thế kỷ 18 trưng bày tại bảo tàng Rijksmuseum- Amsterdam và 2 cây cung đạn thế kỷ 19-20 tại bảo tàng Anh. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ chỉ đề cập đến cây cung thế kỷ 17, còn đạn cung là một chủ đề thú vị dài dòng khác, sẽ để dành cho một ngày khác.

Chiều dài (chưa căng dây): 118.5cm
Vật liệu: gỗ, tay nắm bằng gỗ, bọc nhung và bịt đồng 2 đầu, chỗ tra dây bằng sừng
Niên đại: 1650-1679
Xuất xứ: Đàng Ngoài (miền Bắc Việt Nam)

  1. TÊN

các mũi tên ở Rijksmuseum, tre, 75.5cm - arrows at Rijksmuseum, bamboo, 75.5cm

mũi tên ở Musee du Quai Branly, tre, 80cm - arrows at Musee du Quai Branly, bamboo, 80cm

Tên Việt Nam thường làm bằng tre, như những mũi tên tk17 Đàng Ngoài trong bộ sưu tập của Rijksmuseum- Amsterdam. Đại Việt sử ký toàn thư cũng chép rằng quân Lam Sơn thế kỷ 15 “Hạ lệnh cho lộ An Bang nộp gỗ cọc và tên tre” (2). Lông cánh đuôi thì được làm từ lông các loài chim, cụ thể Gia Định thành thông chí chép “Hải nga (ngỗng biển), lông cánh đen, kết lông dùng làm đuôi tên để bắn” (3).

Chiều dài của những mũi tên ở bảo tàng Rijksmuseum chỉ vào 75.5 cm, mũi tên ở bảo tàng Quai Branly chỉ vào 80cm, cho thấy người bắn không sử dụng lối kéo dài mà có lẽ chỉ kéo tới mặt.

  • (1) Lịch triều hiến chương tập 2, 2006, NXB Giao dục, tr. 364
  • (2) Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, bản Nội Các Quan Bản 1697, NXB Khoa học xã hội, tr. 341
  • (3) Gia Định thành thông chí, Trịnh Hoài Đức, dịch giả Lý Việt Dũng, tr. 94

  1. BOW (Part 2)- from historical texts and artifacts

On bow’s draw weight, we have found only one source in “protocols of the past dynasties”: “in 1731, the martial examination was revised. Bows used in tests are of 45 to 55 “cân” in draw weight, and must be drawn to the maximum draw length” (1). 1 “cân” equals to 500g -600g, so the bows were only 50-70 lbs. That is quite humble compared to bows of some other countries (such as the Manchu or English who trained with bows of 70 to over 100 lbs). It’s noteworthy, however, that in an era of diminished use of body armor, such “weak” bows are still more than capable of slay men and beasts with ease.

Extant Vietnamese bow artifacts are exceedingly rare. The author is only aware of a 17th century specimen at the Rijksmuseum- Amsterdam and 2 pellet bows from the 19th-20th century at the British museum. Herein we shall refrain from discussing about these pellet bows, since they deserve another article dedicated entirely to their type.

Length (unstrung): 118.5cm
Materials: wood, horn knock, brass and cloth grip
Dating: 1650-1679
Origin: northern Vietnam

  1. ARROWS

Vietnamese arrows seem to be made mostly of bamboo, like the 17th century Northern Vietnamese arrows at Rijksmuseum- Amsterdam. The “Complete Annal of Vietnamese history” records that the Lam Son force in the 15th century “collected wooden stakes and bamboo arrows from An Bang district” (2). Fletches were made from birds’ feathers, specifically in “Gia Định city’s record of every matters” it is stated that “fletches were from wing feathers of black sea goose” (3).

The arrows at Rijksmuseum and Musee du Quai Branly are of moderate length- only 75.5 cm, suggesting that the archer only anchored at the face instead of behind the ear.